六つ目のパターンは、黙音幹(破裂音の語幹)である。単数主格で-s、単数属格で-isの語尾がつく。語幹変化はないのであるが、語幹の末尾の子音と、単数主格の語尾であるが、口調の関係で表記が変わることがある。このため、語幹変化があるように見える。具体的には、
c+s=x
g+s=x
t+s=s
d+s=s
となる。これに対して、pとbについては、そのままとなる。それでは、実定法としての「法」を意味する「l?x, l?gis」を例に挙げて、格変化を示そう。
数 (numerus)単数 (singularis)複数 (pluralis)
主格 (nominativus)-s (lex)-es (leges)
属格 (genitivus)-is (legis)-um (legum)
与格 (dativus)-i (legi)-ibus (legibus)
対格 (accusativus)-em (legem)-es (leges)
奪格 (ablativus)-e (lege)-ibus (legibus)
呼格は、主格と同形である。このパターンの格変化をする男性名詞custos, custodis (m./f.)番人 五つ目の型は、U型の格変化である。属格複数形が-uumとなることに着目して、こう呼ばれる。第四格変化と呼ばれることもある。属格単数形では、-u?sという形になる。単数主格が-usとなるパターンと、単数主格が-?となるパターンがある。 一つ目のパターンは、単数主格で-usとなるものである。「贅沢」を意味する「luxus, luxus」を例に挙げて、格変化を示そう。 格\数単数 (singularis)複数 (pluralis) 呼格は、主格と同形である。このパターンの格変化をする男性名詞adventus, adventus到着 二つ目のパターンは、単数主格で-u(長音)となるものである。「角」を意味する「cornu, cornus」を例に挙げて、格変化を示そう。 数 (numerus)単数 (singularis)複数 (pluralis) 呼格は、主格と同形である。 六つ目の型は、E型の格変化である。属格複数形が-erumとなることに着目して、こう呼ばれる。第五格変化と呼ばれることもある。主格単数形・属格単数形では、「-es, -ei」という形になる。この一パターンしかない。「こと」を意味する「res, rei」を例に挙げて、格変化を示そう。 格\数単数 (singularis)複数 (pluralis) 呼格は、主格と同形である。このパターンの格変化をする男性名詞dies, diei日(暦の / 単数では女性のこともある) 長音は、O型とU型の入り混じった不規則な格変化をする。 格\数単数 (singularis)複数 (pluralis) 呼格は、主格と同形である。地格(家で)は、domiである。「家に」は対格を、「家から」は奪格 (domo) を用いる。 下記に人称代名詞の格変化を示しておく。「is, ea, id」については、指示代名詞に含めることもあるが、現代語の「er, sie, es」や「he, she, it」に相当する働きをすることから、ここでは人称代名詞の一つとして扱っておこう。 数・格\人称一人称 (prima) 通性二人称 (secunda) 通性三人称 (tertia) 男性三人称 (tertia) 女性三人称 (tertia) 中性
dux, ducis (m./f.)リーダー、ガイド(duco, ducere, duxi, ductum(導く)から)
eques, equitis騎兵、騎士
hospes, hospitis (m./f.)お客
iudex, iudicis (m./f.)裁判官(iudico, iudicare, iudicavi, iudicatum = ius, iuris (法)+ dico, dicere, dixi, dictum(語る)から)
lapis, lapidis石
miles, militis兵士
obses, obsidis人質
pedes, peditis歩行者、歩兵
pes, pedis足
pr?nceps, principis発起人、首謀者、長、君主(プリーンケプス)(primus, prima, primum + capio, capere, cepi, captumから)
rex, regis王(rego, regere, rexi, rectum(統治する・規定する)から)
sacerdos, sacerdotis (m./f.)神官
このパターンの格変化をする女性名詞aetas, aetatis年齢
civitas, civitatis市民 (civis, civis) の共同体、国家
custos, custodis (m./f.)番人
dux, ducis (m./f.)ガイド、リーダー
facultas, facultatis可能性、許可、能力、才能、特に弁舌の才能(facilis, facile(容易な・実行可能な)と同根)
hospes, hospitis (m./f.)お客
iudex, iudicis (m./f.)裁判官
laus, laudis賞賛
lex, legis法律
lux, lucis光、輝き
obses, obsidis (m./f.)人質
pax, pacis平和
plebs, plebis平民
quies, quietis休息
radix, radicis根
sacerdos, sacerdotis (m./f.)神官
salus, salutis安全
virtus, virtutis徳
vox, vocis声
このパターンの各変化をする中性名詞
U型格変化
-us, -?s
主格 (nominativus)-us (luxus)-us (luxus)
属格 (genitivus)-us (luxus)-uum (luxuum)
与格 (dativus)-ui (luxui)-ibus (luxibus)
対格 (accusativus)-um (luxum)-us (luxus)
奪格 (ablativus)-u (luxu)-ibus (luxibus)
arcus, arcus弓、アーチ
casus, casus落ちること、事件、不幸(cado, cecidi, casum, cadere(落ちる)から; casu:偶然に; casus belli:戦争の場合; casus major:不可抗力; casum senit dominus:所有者が危険を負担する(危険負担); casus a nemine praestatur:災害は何人も責任なし)
cultus, cultus耕作、世話、養育、生活法、教養、尊敬、祭祀(colo, colui, cultum, colere(耕す、世話をする、保護する)から)
currus, currus車
cursus, cursusコース
equitatus, equitatus騎兵隊
exercitus, exercitus軍隊
fluctus, fluctus波
fructus, fructus果実(fructus civilis:法定果実、fructus naturalis:天然果実、fructus exstantes:現存果実)
impetus, impetus攻撃
luxus, luxus贅沢
metus, metus恐れ
peditatus, peditatus歩兵隊
pulsus, pulsus打つこと
sexus, sexus性(seco, secui, sectum, secare(区分する)から)
tonitrus, tonitrus雷
tumultus, tumultus騒ぎ
usus, usus使用
vultus, vultus顔つき
このパターンの格変化をする女性名詞acus, acus針
ficus, ficus無花果(ficus, ficiとも)
laurus, laurus月桂樹(laurus, lauriとも)
myrtus, myrtusミルト(myrtus, myrtiとも)
porticus, porticus柱廊
quercus
tribus, tribus種族
このパターンの各変化をする中性名詞
-u(長音), -us(長音)
主格 (nominativus)-u (cornu)-ua (cornua)
属格 (genitivus)-us (cornus)-uum (cornuum)
与格 (dativus)-ui (-u) (cornui (cornu))-ibus (cornibus)
対格 (accusativus)-u (cornu)-ua (cornua)
奪格 (ablativus)-u (cornu)-ibus (cornibus)
このパターンの格変化をする男性名詞
このパターンの格変化をする女性名詞
このパターンの格変化をする中性名詞cornu, cornus角
genu, genus膝
veru, verus焼き串
E型格変化:-es, -ei
主格 (nominativus)-es (res)-es (res)
属格 (genitivus)-ei (rei)-erum (rerum)
与格 (dativus)-ei (rei)-ebus (rebus)
対格 (accusativus)-em (rem)-es (res)
奪格 (ablativus)-e (re)-ebus (rebus)
このパターンの格変化をする女性名詞acies, aciei戦線、刃
bona fides, bonae fidei善意
effigies, effigiei姿
fides, fidei信義
materies, materiei物質
res publica, rei publicae公共体(独:Gemeinwesen)
series, seriei繋がり、系列
species, speciei顔付き
spes, spei希望
このパターンの各変化をする中性名詞
不規則な格変化
domus, domus(長音)
主格 (nominativus)domusdomus
属格 (genitivus)domusdomorum (domuum)
与格 (dativus)domuidomibus
対格 (accusativus)domumdomos (domus) (res)
奪格 (ablativus)domo (domu)domibus
形容詞(adiectum)の格変化(declinatio)
代名詞の格変化(declinatio)
人称代名詞の格変化
単数 (singularis)主格 (nominativus)egotuiseaid
属格 (genitivus)meituieiuseiuseius
与格 (dativus)mihitibieieiei
対格 (accusativus)meteeumeamid
奪格 (ablativus)meteeoeaeo
複数 (pluralis)主格 (nominativus)nosvosii (ei)eaeea
属格 (genitivus)nostrum, nostrivestrum, vestrieorumearumeorum
与格 (dativus)nobisvobisiis (eis)iis (eis)iis (eis)
対格 (accusativus)nosvoseoseasea
奪格 (ablativus)nobisvobisiis (eis)iis (eis)iis (eis)
再帰代名詞の格変化
ご協力下さい!!
◇暇つぶし何某◇
[次ページ]
[記事の検索]
[おまかせリスト]
[ブックマーク登録]
[mixiチェック!]
[Twitterに投稿]
[オプション/リンク一覧]
[話題のニュース]
[列車運行情報]
[暇つぶしWikipedia]
Size:65 KB
出典: フリー百科事典『ウィキペディア(Wikipedia)』
担当:Oak